ARTYKUŁ • 6 października 2026
Wsie wschodu — Podlasie, Kurpie i Roztocze bez pośpiechu
Trzy regiony, w których wieś nie jest dekoracją, a sposobem życia. Podlasie z otwartymi okiennicami, Kurpie z wycinankami i Roztocze z drewnianymi chatami — każdy z nich wygląda inaczej i każdy wymaga czasu.
Wschodnia Polska ma najgęstszą sieć wsi, które wyglądają tak, jak wyglądały — nie dlatego, że ktoś je odrestaurował, ale dlatego, że nikt nie miał powodu ich zmieniać. To region, w którym zwiedzanie polega na jeżdżeniu bocznymi drogami i zatrzymywaniu się bez planu.
Podlasie — kraina otwartych okiennic
Podlaskie wsie mają charakterystyczny detal: okiennice malowane na biało, niebiesko i zielono, z wzorami, których nikt nie projektował — po prostu robiono je tak od pokoleń. Nazwa „kraina otwartych okiennic” to nie slogan turystyczny, a opis konkretnego zwyczaju.
Do tego cerkwie, kapliczki i drewniane domy, które stoją w krajobrazie bez ogrodzenia. Warto połączyć to z Białowieżą, ale same wsie są celem, nie dodatkiem.
Więcej: wsie podlaskie.
Kurpie — wycinanki i puszcza
Kurpie to region w puszczy na północ od Ostrołęki, podzielony na Kurpie Białe i Zielone. Ludzie żyli tu z puszczy: z drewna, miodu i zbieractwa, a kultura jest do dziś bardzo konkretna.
Najbardziej rozpoznawalne są wycinanki kurpiowskie — papierowe kompozycje, które robi się jednym cięciem nożyc. W Łysych co roku odbywa się konkurs palm wielkanocnych, a miód kurpiowski ma ugruntowaną pozycję wśród produktów regionalnych.
Więcej: wsie kurpiowskie.
Roztocze — drewno i wąwozy
Roztocze to kraina łagodnych wzgórz i wąwozów lessowych, a jego wsie mają własną architekturę: drewniane chaty z wysokimi dachami, studnie z żurawiem i przydrożne kapliczki.
To region, w którym warto zatrzymać się w jednej wsi na cały dzień, zamiast zaliczać pięć. Zwierzyniec, Guciów, Suchowola — każde z tych miejsc ma własny rytm.
Więcej: wsie roztoczańskie.
Jak zwiedzać wsie
Nie wjeżdża się do obejścia, nie robi zdjęć ludziom bez pytania i nie traktuje wsi jak planu filmowego. Najlepsze rozmowy udają się w sklepie, na targu i przy kościele — tam, gdzie miejscowi i tak są.
Praktycznie
Pociągiem dojedziesz do Białegostoku, Ostrołęki i Zamościa, ale do wsi potrzebny jest autobus albo samochód. To region, w którym samochód naprawdę zmienia zasięg — dlatego warto zaplanować trasę, a nie zostawiać jej przypadkowi.
Kiedy jechać
Maj–wrzesień. Wiosną i latem wsie żyją, jesienią są puste i piękne na swój sposób. Zimą wiele dróg bocznych bywa nieodśnieżonych.