ARTYKUŁ • 5 października 2026
Wsie gór i Sudetów — Beskid Niski, domy przysłupowe i kuchnia łemkowska
Dwa krańce Polski, jedna zasada: dom dopasowany do góry. W Beskidzie Niskim drewno i cerkwie, w Sudetach domy przysłupowe, a w kuchni — to, co dawała ziemia, której nigdy nie było za dużo.
Góry wymuszają architekturę. Dom musi przetrwać wiatr, śnieg i stromiznę, a materiał musi być pod ręką. Dlatego wsie górskie wyglądają inaczej niż nizinne — i dlatego tak łatwo je rozpoznać na zdjęciach.
Beskid Niski — wsie, które zostały po Łemkach
Beskid Niski to region, w którym historia zostawiła najwięcej pustki: po wojnie wiele wsi zniknęło, a te, które zostały, mają charakter, którego nie da się podrobić. Drewniane cerkwie, cmentarze na zboczach i drogi, które kończą się w lesie.
To dobre miejsce, żeby zwolnić. Szlaki nie są zatłoczone, a wsie — takie jak Zdynia czy Bartne — nadal żyją, choć inaczej niż przed wojną.
Więcej: wsie Beskidu Niskiego.
Sudety — domy przysłupowe
Wsie sudeckie mają architekturę, która nie występuje nigdzie indziej w Polsce: domy przysłupowe, w których parter jest murowany lub kamienny, a piętro drewniane, wsparte na słupach. Ten typ budownictwa przyszedł z Saksonii i Łużyc i przetrwał w Sudetach dzięki temu, że przez wieki nikt tu nie budował „nowocześnie”.
Najwięcej znajdziesz ich na Pogórzu Izerskim i w okolicach Karkonoszy. Warto jechać bocznymi drogami i patrzeć na detale — wiązania, okna, daty na belkach.
Więcej: wsie sudeckie.
Kuchnia łemkowska — prosta, ale nie uboga
Kuchnia łemkowska jest dokładnie taka, jak warunki, w których powstała: mąka, kapusta, ziemniaki, grzyby, nabiał. Chleb na zakwasie, pierogi z kapustą, kasze i to, co dało się przechować przez zimę.
To kuchnia, która nie szuka efektu — ma nasycić i rozgrzać. Dlatego smakuje najlepiej po dniu w górach, a nie po to, żeby zrobić zdjęcie.
Więcej: kuchnia łemkowska.
Praktycznie
Do Beskidu Niskiego dojedziesz pociągiem do Gorlic lub Nowego Sącza, do Sudetów — do Jeleniej Góry lub Kłodzka. Dalej autobusy bywają rzadkie, więc samochód bardzo pomaga.
Kiedy jechać
Maj–wrzesień. W Beskidzie Niskim jesień jest wyjątkowa — puste wsie i kolory lasu robią większe wrażenie niż latem. W Sudetach zima jest długa, ale domy przysłupowe wyglądają wtedy najlepiej.